6. Sınıf Fen Bilimleri Destek ve Hareket Sistemi Konu Anlatımı

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

Vücudumuzun hareket etmesini, dik durmasını, yönlendirilmesini destek ve hareket sistemi yönetir. Bu sistem, iskelet ve kas sistemlerinden oluşmuştur.

İSKELET SİSTEMİ VE GÖREVLERİ

Vücuda şekil veren, iç organları koruyan, farklı farklı kemiklerin birbirlerine bağlanmalarıyla oluşan yapıya iskelet denir. İskeletin görevleri genel olarak şunlardır:

  • Vücudun dik durmasını sağlar ve vücuda destek olur.
  • İç organlarımızı korur ve kaslarla birlikte hareket etmesini sağlar.
  • En çok kalsiyum olmak üzere, magnezyum, potasyum, fosfat gibi mineralleri depo eder.
  • Kan hücresi üretimini gerçekleştirir.

İskeletin Kısımları

Yetişkin insan vücudunda genelde 206 kemik yer almaktadır.  Baş, gövde ve üyeler olmak üzere üç kısımda incelenir.

Baş İskeleti 

Kafatası ve yüz kemikleri baş iskeletini oluşturur. Baş iskeleti yassı kemiklerden oluşmuştur ve oynanmaz eklemlerle birbirine bağlanmıştır. Burun, elmacık, alt ve üst çene kemikleri yüz iskeletini oluşturur. Baş iskeletinde oynar eklem olarak sadece alt çene kemiği bulunur.

Gövde İskeleti

Göğüs kafesi ve omurgadan oluşur. Omurga, sırt bölgesinde boyundan kuyruk sokumuna kadar uzanır. Boyun, sırt, bel, sağrı ve kuyruk sokumu olmak üzere beş kısımdan oluşmaktadır. Kalp ve akciğerlerimizi korumakla beraber omur kemiklerinin ortasında yer alan deliklerin meydana getirdiği kanal içinde, omurilik siniri vardır.

Üyeler İskeleti

Kol ve bacak kemiklerinden oluşmuştur.

Kollarda; ön kol, dirsek, bilek, pazı, tarak ve parmak kemikleri vardır. Bacakta; baldır, kaval, diz kapağı, uyluk, bilek,  tarak ve parmak kemikleri vardır.

KEMİĞİN YAPISI VE ÇEŞİTLERİ

Kemiğin yapısında; kıkırdak, kemik zarı, sert kemik, süngerimsi kemik, kan damarları, sinirler, kırmızı ve sarı kemik ilikleri bulunur. Kemiğin sert olmasının nedeni kalsiyum bakımından zengin olduğu içindir. Kemik, bağ doku ve kıkırdak dokunun sertleşmesiyle oluşur.

Kemik zarı, örtü görevi yapar. Kemikleri kaplayan beyazımsı ve sedef renginde olan bu zar yapısındaki damarlarla kemiğin beslenmesini, enine büyümesini sağlar. Kemik kırılması ve çatlaması gibi olaylarda onarım görevi yapar.

Kıkırdak doku, kemiklerin arasında bulunan yumuşak dokulara denir. Kemiğin boyuna büyümesini ve hareket halinde kemiklerin birbirine sürtünerek zarar görmesini önler.

Sert kemik, kemiğin güçlü ve sağlam olan kısmıdır. Mineraller ve kemik hücrelerinden oluşmuştur. Kemiğe sertlik kazandıran, kalsiyum, magnezyum, potasyum, fosfat mineralleridir.

Süngerimsi kemik, Uzun kemiklerin baş kısmı ile diğer kemiklerin iç kısmında bulunur. Süngerimsi kemik dokunun içinde kırmızı kemik iliği bulunur kırmızı ilik alyuvar ve akyuvar yapımında etkilidir. Kırmızı ve sarı kemik iliğinde kan hücreleri üretilir. Sarı kemik iliğinde yağ da depolanır.

Kemik Çeşitleri

Uzun kemik, kol ve bacaklarda bulunan kemiklerdir. Boyları enlerinden uzundur ve ön kol, dirsek, pazı, uyluk, kaval, baldır ve parmak kemikleri uzun kemiklerdir.

Kısa kemik, omurga, el ve ayak bileklerindeki kemikler kısa kemiklerdir. Boyu, eni ve genişlikleri hemen hemen aynı olan kemiklerdir.

Yassı kemik, yassı görünüşte olan kemiklerdir. Kafatası, kalça, leğen, göğüs kemiği ve kaburgalar vücudumuzdaki yassı kemiklerdir.

EKLEMLER

Eklem, İki ya da daha fazla kemiğin birbirlerine bağlanmasına sağlayan yapıdır. Vücudumuzda oynamaz eklem, yarı oynar eklem, oynar eklem olmak üzere üç çeşit eklem vardır.

Oynamaz eklem, kemiklerin birbirine sıkıca bağlandığı hareket etmeyen eklemlerdir. Kafatası, kalça kemiği, leğen kemiği gibi iskeletin hareket etmeyen kısımlarındaki kemikler oynamaz eklemdir.

Yarı oynar eklem, hareketi kısıtlı olan eklemlerdir. Omurlar arası eklemler yarı oynar eklemlerdir. Omurlar arasındaki kıkırdak diskler esneklik sağlanmasında yardımcı olur.

Oynar eklem, vücudumuzun hareketini sağlayan eklemlerdir. Omuz, kalça, kol ve bacaklardaki eklemler oynar eklemlerdir. Eklemleri oluşturan kemiklerin uçları bağ dokusundan meydana gelmiş ortak bir kapsül ile çevrilidir.

KAS SİSTEMİ

Kas sistemi canlıya hareket yeteneği sağlayan sistemdir. Kaslar ipliksi yapıdaki kas liflerinden oluşmuştur.  Çizgili kasların kemiklere tutunmasını sağlayan yapılara kas kirişi ya da tendon adı verilir. Kasların kasılıp gevşemesi sinirler tarafından kontrol edilmektedir.

Çizgili Kaslar

Kırmızı kaslar olarak ya da iskelet kası olarak adını duyduğumuz, iskeleti saran ve isteğe bağlı çalışan kaslardır. Çizgili kaslar uç kısımlardaki kiriş ya da tendon adı verilen kısımlarla kemiklere bağlanır. Bu kasların çalışmaları beyin tarafından kotrol edilir.

  • Hızlı kasılırlar ve hızlı gevşerler.
  • Çabuk yorulurlar.

Düz Kaslar

Beyaz kaslar olarak da bilinen düz kaslar, iç organların yapısında bulunan ve iç organların çalışmasını sağlayan kaslardır. İsteğimiz dışında çalışır, çalışmaları yavaş ve kasılmaları güçsüzdür. Bu kasların çalışmaları otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilir. Bağırsak, mide, yemek borusu, akciğer, böbrek damarlar gibi iç organlarda düz kaslar bulunur.

  • Çalışmaları yavaştır
  • Kasılmaları güçsüzdür.
  • Çabuk yorulmazlar.

Kalp Kası

Yapısı çizgili kasa, çalışması da düz kasa yani isteğimiz dışında çalışırlar. Düz kaslarda olduğu gibi çalışmaları otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilir.

  • Kasılması kuvvetli, ritmik ve hızlıdır.
  • Çabuk yorulmazlar.

Kasların Çalışması

Hareketi sağlayan kaslar vücudumuzda çiftler olarak etkinlik gösterirler. Kasılan kas; kısalır, sertleşir ve şişer. Gevşeyen kas ise uzar, yumuşar ve incelir. Bardaktan su içmek istediğimizde bardağı ağzımıza götürürken kolumuzdaki iç kaslar kasılır, dış kaslar ise gevşer. Kemikleri hareket ettiren kasların dışında, deriyi hareket ettiren kaslarda vardır. Dudak, yüz ve  göz kapağı kasları deriyi hareket ettiren kaslardır.